نگارش اولین کتاب استاد احمد چهرقانی که آن را با راهنمایی های ارزنده پرفسور احمد جعفری صمیمی نگاشته اند، به پایان رسیده و این کتاب در مرحله انتشار می باشد. عنوان کتاب مزبور «اقتصاد اخلاقی و سیر اندیشه های اقتصادی» است. این کتاب از اولین کارهای تحقیقاتی است که در ایران درباره اقتصاد اخلاقی انجام شده است. نگارندگان به مدت سه سال است که برای نگارش این کتاب وقت گذاشته اند و آن را به روح پاک شادروان دکتر حسین عظیمی (آرانی) تقدیم نموده اند. به امید خدا بزودی این کتاب به بازار آمده و اساتید و دانشجویان اقتصاد از مطالعه آن بهره خواهند برد.

دانشجویان دانشگاه راه دانش بابل نیز این موفقیت را به پرفسور صمیمی و استاد چهرقانی تبریک می گویند و برای آنان آرزوی موفقیت دارند.


پیشگفتار

      در نظریه های اقتصادی معمول و رایج، اقتصاد به عنوان علمی بی ارتباط با ارزش های اخلاقی نشان داده شده است. در نظریه رفتار مصرف کننده و حداکثر کردن مطلوبیت، نظریه تولید کننده و حداکثر کردن سود، رفتار انحصارگر، تبعیض قیمت، روش های قیمت گذاری و. . .  اثری از مبانی اخلاقی به چشم نمی خورد. بر اساس پیش زمینه های ذهنی درباره علم اقتصاد که در اذهان وجود دارد، نگاه افراد به مقوله ارتباط اخلاق و اقتصاد متفاوت است؛ به نظر می­رسد که در مشرق زمین به ویژه در ایران، به دلیل آشنایی کم و بیش مردم با مذهب و مبانی اخلاقی توصیه شده از طرف آن در زمینه های گوناگون به ویژه در زمینه اقتصادی، سخن گفتن از ارتباط اقتصاد و اخلاق کار تازه ای نباشد. از طرفی به عقیده دسته­ای دیگر (به طور عمده در غرب) پیوند دادن مفاهیم اقتصادی مثل سود و مطلوبیت، و مفاهیم اخلاقی همچون بخشش و گذشت، امری غیر ممکن به نظر می­رسد. با این اوصاف سخن گفتن از اقتصاد و اخلاق بسیار دشوار است.  با این وجود از نیمه دوم قرن بیستم و بویژه دهه­های پایانی آن گرایش اقتصاددانان به اخلاق به طور چشمگیری افزایش یافته است. نمونه بارز آن انتشار کتاب اخلاق و اقتصاد آمارتیا سن اقتصاددان هندی و تنها اقتصاددان آسیایی برنده جایزه نوبل اقتصاد است که از استقبال خوبی در میان اندیشمندان اقتصادی دنیا برخوردار شده است. به دنبال توجه روزافزون اقتصاددانان به بحث اخلاق، اصطلاحی با عنوان «اقتصاد اخلاقی» در ادبیات اقتصادی رواج یافته است. این اصطلاح به رویکردی از اقتصاد نظر دارد که در آن مسائل اخلاقی نیز مورد توجه قرار می­گیرد.

کتاب حاضر گامی آغازین برای تشریح اقتصاد اخلاقی و جایگاه آن در سیر اندیشه­های اقتصادی می­باشد. نویسندگان در این کتاب تلاش نموده­اند تا به تشریح مفاهیم اخلاق، اقتصاد، جایگاه اخلاق در مکاتب مختلف، اقتصاد اخلاقی و علل اهمیت یافتن دوباره اخلاق در اقتصاد بپردازند. این کتاب در 6 فصل تدوین یافته که خلاصه­ای از مباحث آن به شرح ذیل می­باشد: در فصل اول با عنوان «درآمدی بر اخلاق و اقتصاد» به ارائه مفاهیم اخلاق و اقتصاد و گرایش اقتصاددانان به لحاظ نمودن اخلاق در اقتصاد پرداخته شده است. فصل دوم با عنوان «مروری بر رابطه اخلاق و اقتصاد در سیر اندیشه­های اقتصادی» در برگیرنده عقاید اندیشمندان اقتصادی، از ارسطو تا آمارتیا سن، درباره پیوند اخلاق و اقتصاد است. نگارندگان در پایان این فصل به تقسیم­بندی دوره تاریخی مورد بررسی به چهار دوره زمانی اقدام نموده­اند. فصل سوم با عنوان «آدام اسمیت، اقتصاددان اخلاقگرا» به بررسی عقاید اخلاقی پدر علم اقتصاد اختصاص دارد. در فصل چهارم با عنوان «مکاتب اقتصادی و اخلاق» به بررسی اهمیت اخلاق در شش مکتب اقتصادی شامل: مکاتب اسکولاستیک، کلاسیک، جئوکلاسیک، نئوکلاسیک، مکتب تاریخی، نهادگرایی و اقتصاد بنیادی، پرداخته شده است. در فصل پنجم با عنوان «جایگاه اقتصاد اخلاقی در سیر اندیشه­های اقتصادی» به تشریح اقتصاد اخلاقی، اصول اساسی آن و جایگاه آن در تاریخ عقاید اقتصادی پرداخته شده است. در فصل پایانی کتاب نیز با عنوان «علل اهمیت یافتن اقتصاد اخلاقی»، به ریشه­یابی علل توجه روزافزون اقتصاددانان به اخلاق و اقتصاد اخلاقی اقدام شده است.

 با توجه به اینکه کتاب حاضر حاوی مطالبی ارزنده و بسیار مفید در زمینه تاریخ عقاید اقتصادی می­باشد، می­تواند به عنوان منبع درسی رشته اقتصاد و بویژه رشته جدید اقتصاد اخلاقی در کلاس­های سیر اندیشه­های اقتصادی، روش­شناسی علم اقتصاد و مبانی فقهی اقتصاد اسلامی، بویژه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مورد استفاده اساتید و دانشجویان محترم قرار گیرد.

امیدواریم این کتاب، دریچه­ای هر چند کوچک به دنیای اقتصاد اخلاقی باز نموده و بتواند مشوق حرکت­ها و گام­های بعدی برای اساتید و دانشجویان اقتصاد، به منظور انجام تحقیقات بیشتر در زمینه سیر اندیشه­های اقتصادی و روش­شناسی علم اقتصاد، بویژه اقتصاد اخلاقی باشد.

با وجود برخی امتیازات کتاب حاضر از لحاظ جدید بودن موضوع آن، و ارائه مطالبی جدید در زمینه تاریخ عقاید اقتصادی مانند مطالبی درباره مکتب جئوکلاسیک و اقتصاد بنیادی، نگارندگان اعتراف می­نمایند که این اثر خالی از نقص و اشکال نخواهد بود؛ از این­رو از تمامی اساتید و دانشجویان عزیز دعوت می­شود تا نگارندگان را از انتقادات و پیشنهادات ارزنده خود به منظور بهبود هر چه بهتر کتاب، بهره­مند و خوشنود نمایند.

در پایان آفریدگار دانا را به خاطر توفیق در تألیف این کتاب شاکریم. همچنین از راهنمایی های بسیار ارزنده آقایان دکتر محمد تقی گیلک حکیم آبادی، دکتر علیرضا پورفرج و خانم دکتر زهرا کریمی نهایت سپاسگزاری را می­نماییم. 

 

دکتر احمد جعفری صمیمی (استاد گروه اقتصاد دانشگاه مازندران)

احمد چهرقانی (کارشناس ارشد اقتصاد دانشگاه مازندران)

بابلسر – خرداد 1391