در بين صاحبنظران اقتصادي و اجتماعي در رابطه با مفهوم توسعه اقتصادي اتفاق نظر وجود ندارد اما مي‌توان گفت توسعه اقتصادي فرآيند بهبود بخشيدن به كيفيت زندگي است و شاخص‌هاي متعددي را در بر مي‌گيرد كه همگي بر كيفيت زندگي اجتماعي انسان‌ها توجه دارد. از مهمترين اين شاخص‌ها رشد اقتصادي و توزيع عادلانه درآمد بين افراد جامعه است.
به عبارت ديگر كاهش فقر و تقليل نابرابري اقتصادي همواره از اهداف برنامه هاي توسعه‌اي بوده و در اصل سوم قانون اساسي نيز, برآن تأكيدي ويژه نموده است. توجه به توسعه اقتصادي بدون د رنظر گرفتن توزيع عادلانه درآمد تنها منجر به عميق تر شدن شكاف طبقاتي و گسترش فقر و در نهايت به چالش كشدن فرآيند رشد اقتصادي در دراز مدت مي‌گردد.
مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد كه در فاصله سالهاي 65 تا 78 هر توزيع درآمد در مناطق شهري و روستايي كشور ناعادلانه تر گرديده است.
از طرف ديگر در سالهاي اخير اندازه دولت به نحو بي‌سابقه‌اي افزايش يافته است كه اين امر بابت افزايش هزينه‌هاي دولت و كاهش بهره‌وري و ايجاد مشكلات اساسي در ساختار كلان اقتصاد كشور گرديده است.
دولت نهم به منظور رسيدن به توزيع درآمد متعادل‌تر در اقتصاد و همچنين انجام خصوصي سازي در اقتصاد توزيع سهام عدالت در بين اقشار كم درآمد را در دستور كار خود قرارداد.

فقر:
اگر چه در مورد فقر تا كنون پژوهشها و تحقيقات فراواني در جوامع مختلف انجام پذيرفته است اما هنوز توافقي عام براي تعريف فقر وجود ندارد در حقيقت تعريفي كلي كه بتوان با آن همه جنبه‌هاي اقتصادي, فرهنگي و اجتماعي حاصل از فقر را با آن مشخص كرد وجود ندارد. اما بطور كلي فقر را به دو نوع تقسيم بندي كرده‌اند:

1. فقر مطلق
2. فقر نسبي
1. فقر نسبي: هنگامي وجود دارد كه وضعيت افراد يا جامعه نسبت به ديگران در خصوص شاخصهاي اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي پائين تر است همانطور كه از نام آن برمي‌آيد در اين دسته اصولاً رتبه‌بندي بين طبقه‌هاي مختلف اجتماعي صورت مي‌گيرد و پائين‌تر هر جامعه مشخص مي‌گردند از اين رو خط فقر كه در اين طبقه تعريف مي‌شود در هر جامعه با جامعه‌اي ديگر متفاوت است.
2. فقر مطلق: اما فقر مطلق زماني وجود دارد كه زندگي يا حيات افراد مورد نظر در معرض آسيبها و نقصانهاي جسمي, اجتماعي و يا فرهنگي باشد. اگر معيشت مادي انسان تضمين نگردد آن را فقر مطلق يا اوليه گويند.

مهمترين عوامل مؤثر در فقر مطلق عبارتند از:
1. تغذيه: كه براساس استاندارهاي جهاني حداقل بايد روزانه شامل 2350 كيلو كالري باشد.
2. بهداشت و درمان: دسترسي به خدمالت درماني و بهداشتي از حداقل‌هايي است كه هر فرد در جامعه يابد به آن دسترس داشته باشد.
3. مسكن: هر فرد بايستي بر اساس ضرورتهايي كه در جامعه وجود دارد از حداقل مكاني براي سكونت برخوردار باشد.

بر اساس مطالعات انجام شده در سطح جهان فقر نسبت بالايي از درآمدهاي خودرا براي تأمين مواد غذايي هزينه مي‌‌كنند و بعلاوه از نواسان درآمدي بسيار رنج مي‌ربرد.


طرح واگذاري سهام عدالت:
- اهداف: طرح واگذاري سهام عدالت راهكاري براي بسط عدالت و توزيع عادلانه تر ثروت و درآمد و كاهش فاصله طبقاتي در جامعه مي‌باشد و اهداف آن عبارتند از:
1. افزايش ثروت و ايجاد درآمد دائمي و تقويت بنيه اقتصادي و رشد پس‌انداز عمومي
2. تسريع در روند خصوصي سازي از طريق خصوصي سازي سهام شركت‌هاي دولتي
3. اصلاح ساختار مديريت شركتها و افزايش كارايي آنان
4. ترويج فرهنگ سهامداري و اتكاي مردم به دارايي‌هاي مالي
برخلاف ديگر روشهاي خصوصي سازي, توزيع سهام عدالت ضمن افزايش برابري فرصتها از طريق برابري مالكيت در زمينه دستيابي به عدالت اجتماعي همراه با توسعه اقتصادي و بهينه سازي اندازه دولت فراهم مي‌گردد. اين برنامه كمك مي‌كند تا ثروت طبقات پايين اجتماع افزايش يافته وشكاف درآمدي كاهش يابد.

روش اجراء:
بر اساس آئين نامه اجرايي توزيع سهام عدالت كه به تصويب هيئت مجترم وزيران رسيده است ستاد مركزي توزيع سهام عدالت با هدف برنامه‌ريزي و هماهنگي و نظارت بر فرآيند واگذاري سهام عدالت تشكيل مي‌گردد.

محاسبات مالي:
براساس طرح به هر يك از افراد تحت پوشش تا سقف 20 ميليون ريال سهام عدالت واگذار مي‌شود.
بر اين اساس سود هر فرد از محل دريافت اين ميزان سهام به مأخذ 15 درصد محاسبه مي‌گردد. از اين ميزان 5 درصد از سود حاصله براي بازپرداخت اقساط سهام دريافتي بايستي به دولت پرداخت شده و 10درصد مابقي بعنوان درآمد حاصل از سود سهام به سهامداران پرداخت مي‌گردد بنابراين:
كل سود حاصله در سال (ريال) 3000000=15%×20000000
سود پرداختي به سهامدار در سال (ريال) 2000000=10%×20000000
سود پرداختي به دولت بابت باز پرداخت اقساط سهام واگذار شده (ريال) 1000000=50%×20000000
سود پرداختي به سهامدار در ماه 170000≈12÷2000000

بنابراين بر اساس اين طرح هر يك از افراد تحت پوشش شركت كارگزاري سهام عدالت در مجموع بطور ماهيانه مبلغ 170000 ريال بعنوان سود سهام دريافت مي‌نمايند كه بعنوان درآمد آنان مي‌توان در جهت افزايش رفاه خانوار مصرف گردد.

اثرات توزيع درآمد درخانوارها:
با توجه به اينكه ماهانه مبلغ 170000 ريال در دسترس هر يك از افراد بعنوان درآمد قرار مي‌گيرد بنابراين اگر سه عامل اصلي در رفاه خانوار را بيمه, مسكن و هزينه‌خوراك در نظر بگيريم مي‌توانيم اين مبلغ را بصورت زير بين اين سه عامل تفكيك كنيم.
هزينه مسكن (ريال) 50000≈30%×170000
هزينه بيمه (30درصد ريال) 50000=30%×170000
هزينه غذا (40درصد ريال) 70000=40%×170000

با توجه به اعداد فوق‌الذكر مي‌توانيم در چارچوب قوانين و مقررات بخش تعاون و با توجه به تسهيلات بانكي كه جهت انبوه سازي در اختيار تعاوني‌هاي مسكن قرار مي‌گيرد مشكل مسكن اقشار آسيب پذير در سه دهك پائين درآمدي جامعه را حل نمائيم
اگر هر خانوار 50درصد هزينه آماده سازي براي احداث واحدهاي 60 متري , مابقي هزينه احداث ساختمان را بايستي از طريق سيستم بانكي بخصوص بانك مسكن تأمين نمائيم بنابراين:

سهم آورده هر خانوار عبارتست از:
1. سهم هر خانوار درآماده سازي (ريال): 5000000=5%×100000000
2. سهم هر خانوار در هر سند احداث ساختمان بازير بناي 60 متري
(قيمت تمام شده هر واحد 60 متري) 120000000=2000000×60 متر زير بنا
3. آورده هر خانوار در هزينه احداث بنا: 106×120

در اينجا با توجه به ظرفيت‌هاي بخش تعاون جهت تجميع سرمايه‌هاي كوچك و استفاده از قابليت‌هاي اين بخش جهت ساماندهي امر مسكن مي‌توان مبلغ مذكور را بصورت زير تأمين نمود.
هر خانوار ماهيانه حدود 25000 ريال از محل درآمد ناشي از سود سهام عدالت مي‌تواند پس انداز نمايد در اين صورت در طول 60 ماه مبغ پس‌انداز هر خانوار بصورت زير است:
مبلغ پس انداز هر خانوار در طول 5 سال: 106×15=60×104×5 * 5
درصورتيكه اين مبلغ در صندوق تعاون سپرده‌گذاري شود صندوق تعاون مي‌تواند تا 8 برابر مبلغ موجودي وام پرداخت نمايد بنابراين: 106×120 = 8×106×15
اين عدد برابر همان مبلغ آورده خانوار است كه در هزينه احداث هر بنا بايستي لحاظ مي‌گرديد.

بر اساس آمارهاي بانك مركزي ايران
هزينه مالي به فرهنگ پائيني جامعه براي هر خانوار كه در سال 84 بدست آمده است به شرح زير است:
ارقام به ريال
اول دوم سوم
خواركي ها و آشاميدني‌ها (تغذيه) 4190244 7131396 9116183
بهداشت درماني 6691173 540/042/1 145/424/1

متوسط سه دهك ارقام به ريال
خوراكي‌ها و آشاميدني‌ها 6812608 717/567

بهداشت و درمان 1045286 87107
بيمه 998950 9/83245
جمع 11035236 06/170353
در بخش تغذيه: با توجه به برآورد آمارماهيانه متوسط اين سه دهك اگر اين رقم در سال 84 (12 درصد براساس نرخ تورم) اضافه نمائيم. 04/68126=12%×717/567
نياز ماهانه غذايي سه دهك متوسط در سال 86 04/635843=04/68126+7/567771
كه اگر اين عدد را رُند كنيم تقريباً معادل 000/650 ريال در بخش سبدغذايي براي خانوار ايراني محاسبه مي‌گردد.



سود سهام عدالت در بخش تغذيه نصيب هر كدام از افراد اين خانوار مي‌گردد.
000/70= 40% * 000/170 ريال
با توجه به رقم فوق كه براي هر خانوار پنج نفره در بخش تغذيه بدست مي‌آيد :
000/350 = 000/70 * 5 ريال
در خصوص سبد غذايي, مبلغ 35 هزار تومان از طريق در اختيار قراردادن بن به اين قشر در بخش كمكهاي غير نقدي از طريق فروشگاه‌هاي تعاوني مصرف قرارداد ( معادل 000/500 ريال نقدي).
اين رقم 76% سبد غذايي مورد نياز اين اقشار را پوشش مي دهد.

در بخش بهداشت و درمان:
با توجه به رقم بيمه ماهانه 06/170353 ريال كه تقريباً معادل 000/170 ريال (پس از رُند كردن) بدست مي‌آيد. با توجه به رقم:
اگر اين رقم با نرخ تورم 12% محاسبه شود :
ريال 20400 = 12% * 000/170
ريال190400=000/170+20400
000/50=30%×000/170 كه از سود سهام عدالت براي هر نفر در بخش بهداشت و درمان بدست آيد.
سود سهام عدالت در بخش تغذيه براي هر خانوار ريال 000/250 = 5 * 000/50
كه با اين رقم بيش از 76% از بيمه و خدمات بهداشت و درمان ماهانه مورد نياز اين سه دهك را مي‌‌توان پوشش داد.




نتيجه‌‌گيري و پيشنهادات اجرايي:
با توجه به ضرورتهاي حاكم امروز و همچنين سياستهاي كلان كشور در تحقق عدالت اجتماعي و كاهش فقر كه برآمده از اهداف متعالي نظام جمهوري اسلامي است لازم است در كنار تشكيل تعاوني‌هاي سهام عدالت برنامه‌ريزي و منسجمي به منظور استفاده بهينه از منابع مالي كشور در جهت كاهش فقر بعمل آيد.


بهمين منظور پيشنهادات زير قابل ارائه مي‌باشد:
1- تشكيل كارگروهي متشكل از وزير تعاون وزير رفاه به منظور برنامه‌ريزي براي تحقق نظام جامع تأمين اجتماعي و استفاده بهينه از منابع ايجاد شده در نيمه توزيع سهام عدالت براي افزايش رفاه خانوار‌هاي تحت پوشش.
2- ضرورت دارد تا با همكاري وزارتخانه‌هاي بهداشت درمان و آموزش پزشكي وساير سازمانها و دستگاه‌هاي ذيربط طرح جامعي با عنوان طرح امنيت غذايي در سه دهك پائين جامعه تدوين و با استفاده از منابع موجود به اجرا درآيد.
3- از آنجا كه تأمين مسكن از مشكلات گروه‌هاي كم درآمد مي‌باشد و سالانه درصد قابل توجهي از درآمد در دسترس دهكهاي پائين‌درآمدي به اين امر اختصاص مي‌يابد بايستي در اجراي برنامه‌هاي تأمين مسكن اقشاركم درآمد جامعه با دقت و برنامه‌ريزي دقيق‌تري تأكيد ورزيد و با همكاري وزارتخانه‌ها و دستگاه‌هاي ذيربط به منظور حل بحران مسكن تلاش نمود بنابراين استفاده از منابع طرح توزيع سهام عدالت مي‌تواند زمينه لازم براي حل مشكل مسكن از طريق استفاده از منابع اين طرح و همچنين كمك و مساعدتهاي سيستم بانكي كشور فراهم آيد.

اگر هر فرد 50درصد هزينه آماده سازي براي احداث واحدهاي 60 متري و 20 درصد هزينه احداث ساختمان را پرداخت نمايد مابقي را بايستي از طريق سيستم بانكي بخصوص بانك مسكن تأمين نمائيم بنابراين:

سهم آورده هر فرد عبارتست از:
4. سهم هر فرد درآماده سازي (ريال): 1000000=5%×20000000
5. سهم هر فرد در هر سند احداث ساختمان بازير بناي 60 متري
6. قيمت تمام شده هر واحد 60 متري 120000000=2000000×60 متر زير بنا
7. آورده هر فرد در هزينه احداث بنا 106×24=20%×106×120

با توجه به اينكه هر فرد (براساس محاسبات فوق‌الذكر) بايستي مبلغ 24 ميليون ريال بابت سهم آورده در احداث بنا پرداخت نمايد سئوال اساسي نحوه تأمين اين سرمايه مي‌باشد.
در اينجا با توجه به ظرفيت‌هاي بخش تعاون جهت تجميع سرمايه‌هاي كوچك و استفاده از قابليت‌هاي اين بخش جهت ساماندهي امر مسكن مي‌توان مبلغ مذكور را بصورت زير تأمين نمود.
هر فرد ماهيانه حدود 50000 ريال از محل درآمد ناشي از سود سهام عدالت مي‌تواند پس انداز نمايد در اين صورت در طول 60 ماه مبغ پس‌انداز هر فرد بصورت زير است:
مبلغ پس انداز هر فرد در طول 5 سال: 106×3=60×104×5
درصورتيكه اين مبلغ در صندوق تعاون سپرده‌گذاري شود صندوق تعاون مي‌تواند تا 8 برابر مبلغ موجودي وام پرداخت نمايد بنابراين: 106×24=8×106×3
اين عدد برابر همان مبلغ آورده اعضاء است كه در هزينه احداث هر بنا بايستي لحاظ مي‌گرديد.

ارسال مقاله توسط: آقای حامد جانپور

تعداد مقاله۱