شاخص توسعه انسانی از سال ۱۹۹۱ میلادی توسط برنامه توسعه سازمان ملل متحد به مرحله اجرا گذاشته شد و از آن پس هر ساله فهرستی از کشورهای جهان را به ترتیب بالاترین تا پائین‌ترین رتبه‌ها را در مقایسه با نمودارها و کشورهای دیگر منتشر می‌کند. شاخص توسعه انسانی یکی از نمودارها و منابعی است که توسعه اقتصادی در کشورها و نحوه آن را نشان می‌دهد.

شاخص توسعه انسانی به معنای رتبه بندی کشورها از نظر پیشرفتهای توسعه انسانی و متوسط آسودگیهای زندگی است. کشورهایی که در رده‌های بالای شاخص توسعه انسانی قرار دارند، کشورهای توسعه یافته و کشورهایی که در رده‌های پائین شاخص توسعه انسانی قرار دارند، کشورهای توسعه نیافته و عقب افتاده‌تری از نظر پیشرفتهای جهانی هستند.

 فرمول شاخص توسعه انسانی

نمودار شاخص توسعه انسانی بین سالهای ۱۹۷۵ تا ۲۰۰۴ میلادی.
     کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاریهای اقتصادی      کشورهای اروپایی و کشورهای آسیای مرکزی و میانه      کشورهای آمریکای جنوبی و کارائیب      کشورهای شرق آسیا      کشورهای عربی      کشورهای جنوب آسیا      کشورهای شاخ آفریقا

In general to transform a raw variable, say x, into a unit-free index between 0 and 1 (which allows different indices to be added together), the following formula is used:

  • x-index = \frac{x - \min\left(x\right)} {\max\left(x\right)-\min\left(x\right)}

where \min\left(x\right) and \max\left(x\right) are the lowest and highest values the variable x can attain, respectively.

The Human Development Index (HDI) then represents the average of the following three general indices:

  • Life Expectancy Index = \frac{LE - 25} {85-25}
  • Education Index = \frac{2} {3} \times ALI + \frac{1} {3} \times GER
  • GDP Index = \frac{\log\left(GDPpc\right) - \log\left(100\right)} {\log\left(40000\right) - \log\left(100\right)}

LE: Life expectancy
ALR: Adult literacy rate
CGER: Combined gross enrollment ratio
GDPpc: GDP per capita at PPP in USD

UNDP has created a technical note on the definition of the HDI (see links below).

 اثرات جنگ بر روی کشورهای همسایه و بازتاب آن در HDI

کشورهایی که در مناطق بحرانزده قرار دارند حتی اگر خود دچار بحران نباشند به علت نگرانی از سرایت ناامنی و بی ثباتی به داخل خاک خود ناگزیر از پرداخت هزینه هایی برای حفظ آمادگی نظامی خود می‌شوند و از سوی دیگر میزان سرمایه‌گذاری خارجی در چنین کشورهایی کاهش می یابد و شبکه‌های دادوستد کالا با مشکل مواجه می‌شوند. این رخدادها دارای تأثیرات مستقیم در شاخص توسعه انسانی هستند.


 جایگاه ایران در رتبه بندی شاخص توسعه انسانی

توسعه سازمان ملل متحد منتشر می‌شود، در سال ۲۰۰۷ میلادی، ایران رتبه ۹۴ام را به دست آورد. در گزارش سال ۲۰۱۰، که به تازگی منتشر شده ۱۶۹ کشور مورد بررسی قرار گرفته‌اند. «برنامه توسعه ملل متحد» از لحاظ توسعه انسانی جایگاه ایران را که سال گذشته هشتاد و هشتم بود، به مقام هفتادم ارتقا داده، تا جایی که ایران از گروه کشورهای دارای توسعه انسانی متوسط به گروه دارای توسعه انسانی بالا منتقل شده است.

منبع: ویکیپدیا