ایا میدانید پدر علم اقتصاد ایران کیست و زادگاهش کجاست؟
دكتر منوچهر فرهنگ متولد 1298 بابل بود وبزرگ شده گرگان كه پس از تحصيل ديپلم از ايران از كشور فرانسه دكتراي اقتصاد دولتي دريافت كرد و كارهاي مهمي در زمينه علم اقتصاد در ايران انجام داد كه مهمترين آن تدوين كتاب "فرهنگ علوم اقتصادي" است كه تاكنون بيش از 25 بار به چاپ رسيده است.
دکتر منوچهر فرهنگ در سال 1326 پس از اخذ ليسانس از دانشکده حقوق اقتصاد به استخدام سازمان برنامه و بودجه کشور درآمد و در سال 1339 با استفاد از بورسيه راهي دانشگاه سوربن فرانسه شد و مقطع دکترا را از اين دانشگاه کسب نمود. او در نيمه دوم سال 1346 به ايران بازگشت و در دانشگاههاي ايران مشغول به تدريس شد و در سال 1357 رييس دانشگاه ملي حقوق سياسي شد.
دکتر پرويز حسابي در اين زمينه در گفتوگو با خبرنگار جهان اقتصاد گفت: مرحوم دكتر فرهنگ علاوه بر آن 20 جلد كتاب نوشته و يا ترجمه كرده كه مهمترين آن كتاب برنامهگزاري اقتصاد ايران، زندگي اقتصادي ايران و ترجمه كتاب تئوري عمومي بهره و پول جان مينارد كينز در سال 1349 بوده است.
شاگرد دکتر فرهنگ گفت: مرحوم دكتر فرهنگ در سال 1344 در دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران استخدام شد و بعد از تشكيل دانشكده اقتصاد در آن دانشگاه مشغول تدريس شد و سپس به دانشگاه ملي آن زمان (شهيد بهشتي فعلي) منتقل شد و زماني رياست دانشگاه ملي ايران را بر عهده گرفت.
عضو انجمن اقتصاددانان ا?ران با بيان اينكه استادان بزرگ اقتصاد از جمله مرحوم دكتر فرهنگ عليرغم زحمات فراوان و تربيت شاگردان بيشمار، متأسفانه مورد بيمهري قرار گرفتند، گفت: به حق ميتوان استاد دكتر منوچهر فرهنگ و مرحوم دكتر حسين پيرنيا را به عنوان پدران علم اقتصاد در ايران ناميد اما در دوران پاياني عمر وي از سوي مسوولين مورد بيمهري قرار گرفت و حقوق بازنشستگي وي بر اساس سوابق و تحصيلات وي پرداخت نشد.
وي گفت: زماني كه كتاب برنامهگزاري اقتصادي ايران توسط وي نوشته شد، در سطح جهان كتابي مانند آن نبود و ايشان در راه نوشتن كتاب نور چشمان خود را از دست داد و اخيراً فقط نور ضعيفي ميديد و قادر به تشخيص افراد نبود.
دکتر حسابي يکي از مهمترين اثر دکتر فرهنگ را تئوري کينز او ذکر کرد و ادامه داد: در آن زمان تنها اصل كتاب جانميناردكينز بود كه نظريات تازه در دنيا مطرح كرده بود و روزولت براي رفع بحران آمريكا دعوتش كرده بود و فرانسويها نيز اين كتاب را به نقد كشيده بودند و در اطراف آن داد سخن داده بودند. در تمام دنيا هيچكس دست به قلم براي ترجمه اين كتاب نبرده بود. اين افتخار را دكتر پيرنيا به دکتر فرهنگ داد تا او كتاب كينز را ترجمه كند. اين ترجمه در سال 1348 عنوان جايزه بهترين كتاب اقتصادي سال(کينز) را از آن خود كرد. اين ترجمه به عنوان تئوري کينز دکتر منوچهر فرهنگ شناخته ميشود که آن را به تنهايي ميتوان دهخداي اقتصاد ايران عرفي کرد.
عضو انجمن اقتصاددانان ا?ران تصريح کرد: آن مرحوم به كمك بزرگان اقتصاد در سال 1353 انجمن اقتصاددانان ايران را راهاندازي كرد و سال اول مرحوم دكتر پيرنيا رييس بود و سپس دكتر فرهنگ تا آخر عمر به عنوان رييس انجمن انجام وظيفه كرد.
وي افزود: مرحوم دكتر فرهنگ در سال جاري از طرف صداوسيما به عنوان چهره برتر اقتصاد در همايش اقتصاد و رسانه معرفي و تقدير شد و ايشان هم در دانشكده حقوق و هم دانشكده اقتصاد استاد بنده بود.
دکتر حسابي افزود: مرحوم دكتر فرهنگ انسان شجاعي بود و همواره حس وطندوستي و توجه به علم اقتصاد در ايشان موج ميزد. از آن مرحوم همسر و 4 دختر باقيمانده و ايشان در زندگي بسيار مهربان بود و هميشه از زحمات همسر خود قدرداني و اظهار رضايت ميكرد و يکي از خصايص مهم وي ملايمتي در تمامي امور بود.
عضو انجمن اقتصاددانان ا?ران افزود: مرحوم دكتر منوچهر فرهنگ با وجود پيري همواره در سخنرانيهاي علمي ماهانه انجمن اقتصاددانان ايران در روزهاي آخرين پنج شنبه هرماه مشاركت فعال داشت و پس از سخنراني استادان به جمعبندي و اريه نظر علمي پيرامون سخنراني ميپرداخت. مرحوم استاد فرهنگ در يك جلسه انجمن اقتصاد دانان ايران گفت: نام كتاب خود را عمدا برنامهگزاري اقتصادي ايران نهادم تا برنامه نويسان بودجه و برنامه فكر نكنند برنامهريزي به معناي ريخت و پاش است، بلكه با تدبير براي منابع ملي برنامه نويسي كنند.
وي اظهار داشت: به پاس تلاشهاي بيدريغ علمي استاد فقيد شادروان "دکتر منوچهر فرهنگ" در راه توسعه و اعتلاي آموزش علم اقتصاد در ايران و مديريت شايسته ايشان در سمت رياست هيأت اجراييه انجمن اقتصاددانان ايران طي سالهاي متمادي، مجلس يادبودي از طرف انجمن اقتصاددانان ايران با همکاري و پشتيباني هيات رييسه اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران، با حضور خانواده اين استاد در روز پنجشنبه مورخ 88/11/29 از ساعت 10 برگزار خواهد شد.
در اين مراسم دکتر حميد ديهيم دبير انجمن اقتصاددانان، دکتر محمد نهاونديان رييس اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران، دکتر حسين وحيدي استاد دانشگاه، دکتر احمد کتابي عضو هيات اجراييه انجمن، دکتر محمود قنادان استاد دانشگاه، مرتضي چينيچيان عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي و دکتر قاسم هاشمي استاد دانشگاه سخنراني خواهند کرد.
دکتر فرهنگ در طول دوراني كه تدريس مي كرد دانشجويان زيادي داشتند و همه دانشجويان خود را دوست داشت. جايگاه تدريس خود را جايگاه محبت و علم توصيف ميکرد و دانشجويان نسبت به او محبت و لطف داشتند.
آثار قلمي دکتر فرهنگ
او خود را متعلق به يك كشور در حال توسعه يا به عبارت صحيح تر توسعه نيافته ميدانست. يك استاد سادهاي در دانشگاه تهران و دانشگاه ملي (شهيد بهشتي) بود كه كار خود را با نويسندگي علوم اقتصادي آغاز كرده بود. اولين كار او كتاب "برنامهگذاري اقتصادي" بود. چون دکتر فرهنگ "برنامه ريزي" اقتصادي را مغاير با تعبير علمياش مي دانست. "برنامهگذاري" يعني تهيه و تدوين برنامههاي علمي اقتصادي. دراين نوع "برنامهگذاري" ريخت و پاش جايي ندارد در حالي كه در "برنامهريزي" چنان كه از نامش پيداست در اسمش ريخت و پاش وجود دارد. اين اولين كتاب او بود كه در دانشگاه هم تدريس شد. بعدها شاگردان او كه به آمريكا رفتند گفته بودند كه نظير اين كتاب در آمريكا هم پيدا نميشود. بنابراين دکتر فرهنگ جزو اولين كساني بود كه راجع به "برنامهگذاري" اقتصادي در ايران كتاب نوشت. اين كتاب تاليف خود او بود.
بعد از اين كتاب، كتاب كينز را ترجمه پرداخت. داستان اين كتاب هم چنين بود كه زماني که او از پاريس كه برگشت، يك فولكس واگن داشت كه از طريق تركيه و بندر ترابوزان آمد به طرف ايران . پول هم نداشت. سه هزار تومان كه جهانگير تفضلي سفيركبير ايران در يونسكو به او داده بود و او را تا تبريز رساند و آنجا ديگر پول دکتر فرهنگ تمام شد. در ماشين فقط كتاب بود كه با خود آورده بود. سپس به بانك صادرات تبريز مراجعه کرد و اسناد ماشين خود را گرو گذاشت و مقداري پول دريافت کرد و خود را به تهران رساند.
دكتر منوچهر فرهنگ، ميخواستند با "كينز" دندانهايم را خرد كنند
زماني که دانشگاه او را دعوت کردهبود، مرحوم دكتر كيان و مرحوم دكتر زندي مشغول صحبت و بحثبا يکديگر بودند كه چرا عناصر تازه را به كار دعوت نميكنيد. دكتر زندي او را نميشناخت. فقط دكتر كيان كه او را دعوت كرده بود ميشناخت. دكتر كيان دکتر فرهنگ را معرفي كرد و او به عنوان استاد حقالتدريس در دانشگاه شروع به تدرس کرد و بعداً دانشيار شد. پس از مدتي دكترپيرنيا پيشنهاد ترجمه داد و او نيز به خواسته دکتر پيرنيا بله گفت. او آن زمان چيزي نداشت و وضع زندگي چندان خوبي هم نداشت. لذا با كمال ميل پذيرفت. آن زمان براي ترجمه هر كتاب در دانشگاه تهران ? هزار تومان پول ميدادند.
دكتر پيرنيا به او گفت: كتاب كينز را ترجمه كن و پول خوبي هم بابت آن به تو ميدهيم.
دکتر فرهنگ گفت: مثلاً چقدر؟
گفت: پانزده هزار تومان.
او از شوق و ذوق به طرف خانه رفت تا به همسرش اين خبر را بدهد كه خدا به فكر او و خانوادهاش هم هست. كتاب سختي بود.
دكتر پيرنيا در آن زمان گفت:"يك چرم خامي انداختم تو دهن دكتر فرهنگ تا دندان هاشو خردكند."
دکتر فرهنگ فهميد كه لطف مرحوم دكتر پيرنيا بيجهت نبوده. اين شد كه دکتر فرهنگ به ترجمه كينز مصممتر از قبل پرداخت.
در آن زمان تنها اصل كتاب كينز بود كه نظريات تازه در دنيا مطرح كرده بود و روزولت براي رفع بحران آمريكا دعوتش كرده بود و فرانسويها نيز اين كتاب را به نقد كشيده بودند و در اطراف آن داد سخن داده بودند. در تمام دنيا هيچكس دست به قلم براي ترجمه اين كتاب نبرده بود. اين افتخار را دكتر پيرنيا به دکتر فرهنگ داد تا او كتاب كينز را ترجمه كند. اين ترجمه در سال 1348 عنوان جايزه بهترين كتاب اقتصادي سال(کينز) را از آن خود كرد. اين ترجمه به عنوان تئوري کينز دکتر منوچهر فرهنگ شناخته ميشود که آن را به تنهايي ميتوان دهخداي اقتصاد ايران عرفي کرد.
"نظريه عمومي اشتغال، بهره و پول". در اين كتاب كينز نظريهاي براي تمام اقتصادها ارايه داده، اعم از توسعه يافته يا توسعه نيافته، كه براي پيشرفت و توسعه چه بايد بكنند. ترجمه اين کتاب درحدود ? تا ? سال طول كشيد.
گفتني است که به تازگي در دوبي سازماني از طرف عربها تشكيل شده تا كتابهايي از جمله كتاب كينز را به عربي برگردانند. آلمانها، اسپانيوليها، لهستانيها و روسها نتوانستند. چون ترجمه آن بسيار مشكل بود و فقط بحث ترجمه نبود، بلكه فهم نظريه اقتصادي كينز هم مطرح بود.
بعد از اين كتاب "فرهنگ علوم اقتصادي انگليسي - فارسي " را تاليف كرد و در طول سالها او شروع به جمعآوري اين فرهنگ كرد. تقريباً حدود ? سال طول كشيد تا به يك شكل منسجم و مناسبي برسد. وقتي اين كتاب را منتشر شد.
او زماني که كتاب فرهنگ علوم اقتصادي را نوشت فردي به نام قوسي كه استاد دانشگاه كابل بود و فرهنگ كوچكي دراين زمينه نوشته بود يادداشتي براي وي فرستاد. اين فرد را دکتر فرهنگ به ايران دعوت كرده بود و در دانشگاه ملي (شهيد بهشتي)و دانشگاه تهران به ايراد سخنراني پرداخت.
دکتر فرهنگ در كتاب "زندگي اقتصادي ايران" عبارتي گنجاندهاست كه در آن زمان داستان عقب افتادگي ايران را توضيح ميداد. در آن موقع سرتاسر اين خيابان اميريه به بالا، كاركنان بلديه آن زمان غروب ها چراغهاي فانوسي را پرنفت ميكردند. هر روز از ? بعدازظهر، شروع به نصب اين چراغها در طول خيابان تا ايستگاه راهآهن ميكردند.
او در كتاب خود نوشت كه از ? بعدازظهر كه خورشيد در آسمان ساطع است اين چراغها روز را با نور زردرنگ خودشان نشانه ميگذارند در حالي كه وقتي به پايان خيابان ميرسيدند تاريكي تمام فضاي خيابان را فرا گرفته بود. اگر بخواهيم كه وضع را بهتر بكنيم با افزودن نردبانها و زياد كردن كاركنان بلديه صورت نخواهد گرفت و تاريخ بر عقب ماندگي ما صحه خواهدگذاشت. براي بهبود اوضاع و اين كه با اشاره سرانگشتي شهري غرق در نور شود بايد ساختارهاي مملكتي را عوض بكنيم. اين نكتهاي بود كه او در اين كتاب نوشت كه مورد اعتراض برخي نيز واقع شد كه آن را تند ميدانستند و تقريباً از اين زمان دستگاه با اوبا مشکلات زيادي مواجه شد. به هرحال اين كتاب تمام جوانب اقتصاد ايران را در بر مي گرفت و يك كتاب دانشگاهي بود.
برخي از آثار دکتر منوچهر فرهنگ
توسعه كشاورزي بين المللي، ويژگي اثر : پديدآورنده: كارل ايچر، جان استاتز، منوچهر فرهنگ (مترجم) ناشر: موسسه پژوهشهاي برنامهريزي و اقتصاد كشاورزي - 1381 .
2- زبان عمومي و تخصصي مهندسي صنايع: ويژه داوطلبان آزمون كارشناسي ارشد گرايشهاي: صنايع - سيستمهاي اقتصادي اجتماعي - مديريت سيستم و بهرهوري ويژگي اثر : پديدآورنده: سيداباذر نورحسيني، منوچهر فرهنگ (زيرنظر) ناشر: سنجش (وابسته به موسسه فرهنگي هنري سنجش) - 17 فروردين، 1387 .
3- سرگذشت يك علم، كالبدشكافي نظام آموزش علم اقتصاد در ايران، گفتوگو با برگزيدگان سه نسل از ويژگي اثر : پديدآورنده: ميكاييل عظيمي، منوچهر فرهنگ (مترجم)، محمد اسمعيل مطلق (مترجم) ناشر: كوير - 1382 .
4- فرهنگ علوم اقتصادي: انگليسي - فارسي ويژگي اثر : پديدآورنده: منوچهر فرهنگ، ناشر: آسيم - 30 خرداد1386 .
5- فرهنگ فشرده علوم اقتصادي: انگليسي - فارسي ويژگي اثر : پديدآورنده: منوچهر فرهنگ ناشر: البرز - 30 آبان، 1385 .
6- قدرت و رونق: فزون رشدي كمونيستي و استبداد سرمايهداري، ويژگي اثر : پديدآورنده: مانكر اولسون، منوچهر فرهنگ (مترجم)، ناشر: موسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي - 11 تير1385.
7- نظريه عمومي اشتغال، بهره و پول، ويژگي اثر : پديدآورنده: جان مينارد كينز، منوچهر فرهنگ (مترجم)، ناشر: نشر ني - 05 آذر 1387 .
پيام دكتر منوچهر فرهنگ به اعضاي انجمن :
ميخواهم بگويم كه انجمن اقتصاددانان ايران يك نهاد معمولي نيست. در اينجا بزرگان علم اقتصاد در مقياس جهاني شركت كردهاند. اينها بايد كوشش كنند تا علم در ايران توسعه پيدا كند تا مردم از فرهنگ بهتري برخوردار شوند. به جوانها هم ميخواهم بگويم فكر نكنند كه بنده يك نابغه بودم كه به اينجا رسيدم، نخير، بنده در سايه كوشش و استقامت بود كه به اين پايه رسيدم. راز پيشرفت من در زندگي و علم آموزي كوشش و پشتكار و استقامت و صبركردن بر سختيها بوده است.
از اين جهت جوانان اگر در زندگي به مشكل بر ميخورند فكر نكنند كه دنيا سرآمده و راه ديگري وجود ندارد، استقامت و كوشش حلال مشكلات است.
راز توسعه نيافتگي ايران جهل است
دكتر فرهنگ راز توسعه نيافتگي ايران را در جهل است. ايران راهگريزي ندارد و بايد استقامت كند تا علم و علم آموزي و رفتار علمي نهادينه شود. الآن در جمهوري اسلامي جوانان ايراني توانستند ?? سد بزرگ و كوچك احداث كنند، آيا اين شوخي است فقط علم است كه ميتواند چنين دستاوردي داشته باشد. چرا اين مردم قبلاً اين كار را نكردند، چون علم اين كار را نداشتند، ايستادند، استقامت كردند و علم را آموختند، آنگاه به آبادكردن ميهن شان پرداختند.
دکتر فرهنگ در بين بزرگان علم اقتصاد جهان بينش و همه را خوانده و تقريباً با همه آشنايي داشته است و اكثر آنها مورد پسند وي بوده است. وي مبادله نظريات اقتصادي ما بين اقتصاددانان ايران و جهان را راهي براي گسترش و بهينه سازي علم اقتصاد در ايران مطرح کرده است.
وي در مورد مشكل برنامهريزي در ايران يا به تعبير ديگر برنامهگذاري در ايران معتقد بود که يكي از چيزهايي كه براي برنامهريزي علمي لازم است داشتن آمارهاي درست و اشخاص مطلع است. ما متاسفانه آمارهاي درست نداشتيم. چون تشكيلاتي در كشور براي اين كار وجود نداشت. در عين حال نظامهاي آموزشي و علمي ما هم جريان فراگيري نداشت و جوانان ما مثل اكنون اينقدر امكانات علم آموزي نداشتند. اينها قطعاً از توسعه نيافتگي كشور تاثيرگذار بوده و البته گذاشته است.
درگذشت دكتر منوچهر فرهنگ
دبير انجمن اقتصاددانان ايران با بيان اينكه دكتر منوچهر فرهنگ بحق پدر علم اقتصاد ايران بود، از مراسم تشيع اين استاد در روز چهارشنبه صبح از مقابل بيمارستان فرهنگيان در خيابان شهيد باهنر خبر داد.
حميد ديهيم در گفتوگو با خبرگزاري فارس با تأييد خبر فوت دكتر منوچهر فرهنگ گفت: اين استاد بزرگ دوشنبه شب 5 بهمن 88 در منزل به علت كهولت و ايست قلبي در سن 90 سالگي بدرود حيات گفت و تشيع جنازه وي چهارشنبه صبح ساعت 8 از مقابل بيمارستان فرهنگيان واقع در منظريه شماره يك نياوران انجام خواهد شد. پيكر اين استاد اقتصاد پس از تشيع در قسمت فرهيختگان بهشت زهرا(س) تهران دفن خواهد شد.
در مقطع زماني که دکتر منوچهر فرهنگ تحت فشار دستگاههاي قبل از انقلاب اسلامي بود شعري سروده است که بدين مضمون:
گر پر و بالم شكني سر بكشم بر آسمان
ور سر و ساقم بزني، سايه زنم بر اين جهان
بحرم و بحر موج زا، ابرم و ابر اوج گير
از پي دانشم روان، وز پي دانشم روان
دکتر منوچهر فرهنگ چراغ واستاد علم اقتصاد در ايران زمين
از صداي سخن عشق نديدم خوش تر يادگاري که در اين گنبد دوار بماند
آري دوستان، زندگي روانشاد دکتر منوچهر فرهنگ سراسر سخن عشق بود و آنچنان که خواجه شيراز لسان الغيب فرموده است، دکتر منوچهر فرهنگ که اينک چند صباحي است جسم خاکي او به افلاک پيوسته است، از خود چنان يادگاري برجا گذاشت که گذشت زمان را با آن سرو کاري نيست و تا چراغ علم اقتصاد در ايران زمين و در پهنه گيتي روشن است، صداي سخن عشق روانشاد دکتر منوچهر فرهنگ گوش جان انسان هاي شيفته علم و فرزانگي را نوازش خواهد داد.
به باور من که از نيمه دوم سال 1344، بعد از بازگشت افتخارآميز دکتر فرهنگ پس از اخذ درجه دکترا از دانشگاه سوربن فرانسه در دانشکده حقوق دانشگاه تهران افتخار شاگردي آن بزرگ مرد را پيدا کردم و تا آخرين روزهاي عمر پر برکت او در انجمن اقتصاددانان ايران و همراهي او را داشتم، دکتر فرهنگ حقي بزرگ و فراموش نشدني بر گردن علم اقتصاد نوين ايران زمين را دارد. او در مقطعي که هنوز جامعه علمي ايران شناخت چنداني از دانشمندان علم اقتصاد و نظريه پردازي هاي اقتصاد معاصر جهان را نداشتند، با ترجمه و انتشار کتاب معروف نظريه عمومي جان مينارد کينز اقتصاددان پر آوازه نيمه اول قرن بيستم انگليس که نظريات اقتصادي او تا به امروز از اعتبار بالائي در جهان برخوردار است، خدمتي شايسته و ماندگار به جامعه استادان دانشجويان و دانش پژوهان اقتصاد کشور انجام داد و با اين کار راه را براي ورود تفکرات و انديشه هاي نوين اقتصادي به جامعه علمي و دانشگاهي کشور را فراهم ساخت.
اما روانشاد دکتر فرهنگ به اين بسنده نکرد و در کنار اشتغال به تدريس در دانشکده هاي اقتصاد کشور و رياست دانشکده علوم اقتصادي و سياسي دانشگاه اقتصاد شهيد بهشتي (ملي سابق) با شناختي که از نياز روز افزون دانش آموختگان علم اقتصاد به معادل سازي براي واژگان، مضامين و اصطلاحات اقتصادي رايج در جهان داشت، با صرف چند سال ازسالهاي عمر پر برکت خود، آستين همت را براي تهيه و تدوين يک فرهنگ جامع اقتصادي از زبان انگليسي به فارسي بالا زد فرهنگي که با وجود گذشت چند دهه از تاريخ انتشار آن و ورود نظريه ها و تعابير جديد به عرصه علم اقتصاد هنوز تازگي و طراوت خود را حفظ کرده و به عنوان يک فرهنگ لغت مرجع مورد استفاده دانشجويان و دانش پژوهان علم اقتصاد است.
فصل درخشان ديگري از زندگي زنده ياد دکتر منوچهر فرهنگ دنباله رو بودن روانشاد دکتر حسن پيرنيا در انجمن اقتصاددانان ايران بود که جمعي از برجسته ترين اساتيد اقتصاد کشور به عضويت آن در آمدند و با گذشت زمان به يکي از کانون هاي خلق انديشه هاي اقتصادي تبديل شد که مي توانست نقش بسيار موثري به عنوان بازوي مشورتي برنامه ريزان و سياستگزاران اقتصادي کشور ايفا کند که متأسفانه اين انجمن علمي نيز همچون خود زنده ياد دکتر فرهنگ مورد بي مهري قرار گرفت هر چند که دکتر فرهنگ با عزم و اراده راسخ خود تا آخرين سال هاي عمر پربارش به رغم کهولت و ضعف جسمي رياست انجمن اقتصاددانان و مشاور عالي سازمان پژوهش ها سازمان برنامه را برعهده داشت و اجازه نداد چراغ اين انجمن خاموش شود که يقيناً با همت شاگردان و ياران وفادار زنده ياد دکتر فرهنگ چراغ انجمن اقتصاددانان تا ساليان متمادي فروزان باقي خواهد ماند. در اينجا به عنوان يکي از شاگردان روانشاد دکتر فرهنگ و نيز به عنوان عضو هيأت مديره انجمن اقتصاددانان ايران وظيفه خود مي دانم از بذل مساعدت هاي اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران که از بدو تأسيس انچمن اقتصاددانان همکاري هاي لازم مبذول داشته اند سپاسگزار است.
زنده ياد دکتر فرهنگ خدمات گرانبهائي در حوزه علم اقتصاد به جامعه دانشگاهي ايران زمين ارائه داد اما او نيز همچون بسياري از خدمتگزاران بزرگ اين سرزمين نه تنها پاداشي بايسته به خاطر خدماتش دريافت نکرد که از جهات دريافت حقوق بازنشستگي مورد بي مهري قرار گرفت که در دهه هاي آخر عمر آن اقتصاددان بزرگ با مشکلات اقتصادي دست به گريبان بوده است.
تجليل شايسته ائي که بعد از در گذشت زنده ياد دکتر فرهنگ از او و از خدماتش به عمل آمد و مجالس ترحيم پرشوري که به منظور بزرگداشت آن عالم اقتصادي برگزار شد بهترين گواه برجايگاه والايي است که زنده ياد دکتر فرهنگ در قلوب دوستداران علم و فرزانگي ايران زمين داشته و خواهد داشت .
در پايان کلام لازم مي دانم از جناب آقاي دکتر نهاونديان رياست و سايراعضاي هيئت رئيسه محترم اتاق بازرگاني صنايع و معادن ايران به خاطر همکاري صميمانه با انجمن اقتصاددانان ايران در برگزاري مراسم بزرگداشت امروز داشته اند از سوي خود و کليه اعضاي انجمن سپاسگذاري وقدرداني کنم .
همچنين اميدوارم شاهدروزي باشيم که بي مهري هايي که حقوق حقه زنده ياد دکتر فرهنگ را ضايع کرده بودند باسعه صدر مسئولان محترم نظام ودولت درحق خانواده وبازماندگان آن روانشاد به وجه احسن جبران شود.
سخنم را با اين بيت ازکلام شيخ اجل سعدي عليه الرحمه به پايان مي رسانم که فرموده است :
سعديا مرد نکونام نميردهرگز مرده آن است که نامش به نکوئي نبرند
روحش، ياد وراهش مستدام باد .
هرگزنميردآنکه دلش زنده شد به عشق
دکتر پرويز حسابي
عضو انجمن اقتصاددانان ا?ران
کليه حقوق اين وبلاگ متعلق به دانشجويان دانشگاه غیرانتفاعی راه دانش بابل مي باشد و استفاده از مطالب اين وبلاگ تنها با ذکر نام منبع مجاز مي باشد.