خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ارتباطات و توسعه، يکي از چالش برانگيزترين مباحث در عرصه علوم اجتماعي، اقتصاد، سياست و فرهنگ طي چند دهه اخير در سطح جهان بوده است. اين مبحث به دليل گسترش تکنولوژي هاي جديد ارتباطي و نقش فوق العاده آن در توسعه اقتصادي و اجتماعي اهميت روز افزون يافته است. مطالعات در زمينه ارتباطات و توسعه پس از جنگ جهاني دوم مورد توجه صاحب نظران، انديشمندان و نيز کشورهاي تازه توسعه يافته يا در حال توسعه قرار گرفت. نقش ارتباطات در توسعه همواره با برخي نظرات خوشبينانه و بدبينانه همراه بوده است. نظرات خوشبينانه بيشتر در دهه هاي 1950 و 1960 بر اساس الگوهاي غربي نوسازي گسترش يافت و به اين موضوع اعتقاد داشت که ارتباطات و رسانه ها تسهيل کننده توسعه هستند. در مقابل برخي نيز معتقدند که پيشرفت ارتباطات باعث شده است کشورهاي درحال توسعه مصرفي تر شوند. نشريه مطالعات \"سايبر ژورناليسم \"چاپ دانشگاه آزاد در مقاله اي تحت عنوان \"اينترنت براي توسعه\" مي افزايد اين سوال در اين رابطه مطرح است که آيا ارتباطات توسعه بخش است يا سلطه بخش؟ دانيل لرنر و ويلبر شرام، از صاحبنظران خوش بين دهه هاي 1950 و 1960، بر اين باور بودند که توسعه رسانه ها و بهره وري از آن و گسترش وسايل ارتباط جمعي به توسعه اجتماعي و توسعه اجتماعي به توسعه اقتصادي منجر مي شود. اصحاب مکتب فرانکفورت، هربرت شيلر و هاملينگ، از جمله مخالفان نظريه خوش بينانه، قايل به سلطه بخش بودن ارتباطات هستند. آنها اعتقاد دارند که جريان يکسويه و عمودي پيام از سوي وسايل ارتباط جمعي با انعکاس گسترده اخبار يکسويه، به سلطه امپرياليسم خبري منجر شده است و اين امپرياليسم با گسترش ابعاد ديگر پيام به سلطه ارتباطي يا سلطه ارتباطات در جهان انجاميده است. سلطه ارتباطات به همراه توليد و توزيع انبوه کالاها و مصنوعات فرهنگي ديگر، سلطه فرهنگي را در پي داشته است. در زمينه ارتباطات، شايد بتوان از اينترنت به عنوان شاخص ترين عنصر اطلاعاتي و ارتباطي عصر حاضر نام برد. وسيله اي که کارکردهاي متنوع و گوناگوني در عرصه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي دارد و خدمات متنوعي در زمينه آموزش و پژوهش، اشتغال، تبليغات، کار در خانه، اطلاع رساني و تفريح ارايه مي دهد. در خصوص بزرگراههاي اطلاعاتي و اينترنت و ارتباط آن با رشد و توسعه سؤال هاي زيادي توسط کارشناسان و محققان مطرح شده است از جمله اين که آيا اينترنت در خدمت تساوي جهاني است يا تشديدکننده نابرابري ها؟ آيا اينترنت به استبداد پنهان مي انجامد يا به دموکراسي مستقيم؟ آيا اينترنت حاکميت ملي کشورها را تهديد ميکند؟ آيا فاصله طبقاتي را افزايش ميدهد؟ آيا شکاف ديجيتالي ايجاد ميکند؟ در بعد توسعه فرهنگي، کامپيوتر و به دنبال آن اينترنت هم نياز به نوعي خاص از سواد و مهارت دارد و هم الگوي فرهنگي و رفتاري ويژه اي را به دنبال مي آورد. مهم ترين مسايل اينترنت از لحاظ فرهنگي عدم تطابق محتواي ارايه شده با الگوهاي فرهنگي و هنجارهاي رفتاري جوامع مختلف است. تکنولوژي اينترنت براي بيشترين سرعت و کمترين کنترل طراحي شده است لذا اعمال کنترل هاي اخلاقي در آن دشوار است. حجم بالاي محتواي مستحجن تجاري و مجاني در اينترنت يکي از معضل هاي اخلاقي خانوادگي است. مشکل ديگر فرهنگي اينترنت غلبه زبان انگليسي و فقدان منابع غني به زبان هاي ديگر است در نتيجه سلطه زبان انگليسي بر زبان هاي ديگر به وسيله اينترنت تقويت مي شود. لذا به نظر مي آيد اينترنت بيشترين تاثير منفي را در بعد فرهنگي بر جوامع مي گذارد. در بعد توسعه اجتماعي، شايد مهم ترين و يا درخشان ترين تفاوت ميان اينترنت و اغلب کانال هاي ارتباط جمعي، اين باشد که وقتي از اينترنت استفاده مي کنيم درگير يک ارتباط دوطرفه هستيم. در واقع مي توانيم هم فرستنده باشيم و هم گيرنده. در حالي که گيرنده پيام در برابر تلويزيون منفعل محض است. به اعتقاد رابرت مرتن و پل لازارسفلد، محققان عرصه اطلاع رساني، استفاده از تکنولوژي ارتباطات و اطلاعات و در راس آن اينترنت موجب کاهش فاصله طبقاتي شده و در فضاي مجازي، پايگاه اجتماعي جديدي به کاربران اعطا ميکند و حتي تفاوتهاي جنسيتي را نيز کاهش ميدهد. افزايش مشارکت اجتماعي، گذران اوقات فراغت و ورود مفاهيم جديد در زندگي، امکان برقراري سريع ارتباط، اطلاع از اخبار و رويدادهاي جهاني، تبادل فرهنگي، کاهش هزينه هاي ارتباطي، آزادي در تبادل اطلاعات، افزايش ميزان آگاهي عمومي و... از مزاياي عمده و کارکردهاي قابل توجه گسترش استفاده از ارتباطات اينترنتي به شمار مي رود و خود عاملي در جهت رشد و توسعه محسوب مي شود. اما بنا به اعتقاد برخي کارشناسان عرصه اطلاع رساني، مسايلي از قبيل عدم رعايت حقوق مولفان و پديدآورندگان، مصرف گرايي غربي، توسعه و ترويج تصاوير و فيلمهاي غيراخلاقي، تضعيف ارزشهاي بومي و تشديد بي هويتي و از خودبيگانگي، از جمله معايب توسعه شاهراههاي اطلاعاتي و در راس آن اينترنت را نبايد از نظر دور داشت. مطالعات اخير کارشناسان نشان مي دهد که استفاده از اينترنت سبب ايجاد احساس تنهايي و سرخوردگي و به طور کلي کاهش سلامت رواني مي شود. اشخاصي که از اينترنت بيشتر استفاده مي کنند، زمان کمتري با خانواده صحبت مي کنند، استرس هاي بيشتري دارند و احساس تنهايي و افسردگي مي کنند. صرف نظر از نکات مثبت و منفي اشاره شده، بايد اين نکته را يادآور شد که وسايل ارتباط جمعي مشارکت ايجاد مي کنند و به تصميم گيري مردم کمک ميکند تا نقش خود را در توسعه جامعه خود انجام دهند. \"ايتهل دوسولاپل\" Ithiel de Sola Pool محقق فرانسوي معتقد است که رسانه هاي جمعي و در راس آن اينترنت ميتوانند خارج از چارچوب هاي تفاوت هاي نظام هاي سياسي بر توسعه سياسي تاثير بگذارند. وي در تبيين اثرگذاري اينترنت بر توسعه سياسي و اجتماعي به نکاتي از قبيل: انتشار آزادانه اطلاعات، کسب آزادانه اطلاعات، شکل دهي فوري به افکار عمومي، توسعه اصلاحات سياسي، تاثيرگذاري بر انتخابات، ايجاد و توسعه دموکراسي الکترونيکي از طريق گفتگو به تصميم گيران سياسي و شهروندان اشاره ميکند که مفاهيمي جدي در خصوص توسعه سياسي محسوب مي شوند. از آنجايي که اينترنت به بستر اصلي تجارت الکترونيکي تبديل شده است، در بعد اثرگذاري ارتباطات و اطلاع رساني و توسعه اقتصادي، به نظر ميرسد اين وسيله ارتباطي بيشترين تاثير مثبت را در بعد اقتصادي بر جوامع مي گذارد. ايجاد اشتغال از طريق رايانه، کار از راه دور، امکان استخدام از راه دور، ايجاد و توسعه بانکداري الکترونيکي، تبليغات الکترونيک، خريد و فروش آنلاين، کاهش حمل و نقل، انجام خدمات بازرگاني و انجام خدمات اداري از طريق اينترنت از جمله تاثيرات اينترنت بر توسعه اقتصادي به حساب ميآيد. بزرگراههاي اطلاعاتي و در راس آن اينترنت، چه بد و چه خوب، دامنه نفوذ خود را در جوامع مختلف گسترش داده است. اين مقاله با ذکر اين که مقاومت در برابر تکنولوژيهاي جديد چه در سطح فردي و چه در سطح اجتماعي کاري بيهوده و بي نتيجه است، مي نويسد اما به توصيه کارشناسان عرصه اطلاعات، براي نيل به يک حضور موثر در عرصه تعاملات جهاني بايد کمي خود را تغيير داد و در خصوص دستيابي به اينترنت، آن را تا حدي با فرهنگ خود سازگار کرد،در عين حال روحيات و فرهنگ و ساختارهاي جامعه خود را نيز با وضعيت جديد هماهنگ کرد.

منبع: http://www5.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=103304 يد.